Print this page

Tου Νίκου Κουζούπη

Συμπληρώνονται 200 χρόνια από τότε, που οι υπόδουλοι Έλληνες ξεσηκώθηκαν για να διεκδικήσουν την ελευθερία τους από τον οθωμανικό ζυγό. Την ελευθερία, που χαρακτηρίσθηκε «αναγκαιοτέρα και από την ιδίαν ύπαρξιν εις τον άνθρωπον», την οποία για να αποκτήσουν απαιτήθηκαν χρόνια προετοιμασίας, μύριες δοκιμασίες και κακουχίες, μα προπάντων εκατόμβες θυσιών. Η Ελληνική Επανάσταση του 1821 δεν ήταν μια αυθόρμητη πράξη της στιγμής, αλλά αποτέλεσμα ωρίμανσης των κοινωνικο-οικονομικών συνθηκών στη χώρα, στη βάση των οποίων αναπτύσσονταν οι διαδικασίες εθνογένεσης των Ελλήνων.

Αναμφίβολα το 1821 αποτελεί βασικότατο ορόσημο στην ιστορία του ελληνικού λαού και παρά το πέρασμα δυο αιώνων το μεγαλείο του δεν έχει ξεθωριάσει γιατί ήταν εκείνη η κορυφαία στιγμή στην νεότερη ελληνική ιστορία, που γεγονότα εντός της Επανάστασης προσδιόρισαν τόσο την δημιουργία, όσο και την μετέπειτα εξέλιξη του σύγχρονου ελληνικού αστικού κράτους.

Τα μεγάλα ιστορικά γεγονότα πάντα χαρακτηρίζονται από διαχρονικότητα όσον αφορά τη σημασία και τα μηνύματα τους και όσο κι’ αν περνά ο χρόνος αυτά εξακολουθούν να είναι σημείο αναφοράς για τις νεότερες γενεές, από τα οποία αντλείται δύναμη, αλλά κύρια διδάγματα για το σήμερα.

Η κατανόηση όμως του μεγαλείου της Ελληνικής Επανάστασης του 1821 απαιτεί την όσο το δυνατόν περισσότερη αντικειμενικότητα και ιστορισμό κατά την μελέτη των γεγονότων τόσο όσων προηγήθηκαν, όσο και αυτών που είχαν διαδραματιστεί κατά την πολύχρονη διάρκεια της, τα οποία και προκαθόρισαν σε μεγάλο βαθμό την μετέπειτα εξέλιξη της πορείας του νεοσύστατου τότε εθνικού ελληνικού αστικού κράτους. Ενός κράτους που ήταν ένα από τα βασικότερα επιτεύγματα του ξεσηκωμού, που παρά τα 200 χρόνια, που έχουν περάσει ακόμα ο συσσωρευμένος κουρνιαχτός της κατά καιρούς άρχουσας ελίτ – πολιτικής και εκκλησιαστικής – είναι κατακαθισμένος επί των ιστορικών γεγονότων της Επανάστασης για εξυπηρέτηση ιδίων ιδεολογημάτων και σκοπιμοτήτων.

  • Κύριος στόχος ο ευνουχισμός της κοινωνικής διάστασης της Επανάστασης του 1821 και η δικαιολόγηση ακολουθηθεισών πολιτικών πράξεων, οι ως επί το πλείστο αντιβαίνοντες των καλώς νοούμενων λαϊκών συμφερόντων.

Αναμφίβολα κάθε μεγάλο ιστορικό γεγονός είναι πολυδιάστατο και η Επανάσταση του 1821 επιβεβαιώνει αυτό το αξίωμα. Κανένας δεν αντιλέγει, ούτε αμφισβητεί ότι δεσπόζουσα θέση είχε η εθνικοαπελευθερωτική διάσταση. Το κύριο και ζητούμενο ήταν η απαλλαγή από την Οθωμανική Αυτοκρατορία, η εθνική απελευθέρωση και η δημιουργία ανεξάρτητου κράτους.

Σ’ αυτήν όμως ακριβώς την ιστορική διάσταση εμπεριέχεται και το έντονο κοινωνικό περιεχόμενο της Επανάστασης, όπως αυτό εμφανίζεται ή και εκφράζεται από τοποθετήσεις, αναζητήσεις, ακόμα και συγκρούσεις μεταξύ διάφορων ομάδων ή και προσωπικοτήτων,  που δραστηριοποιούνταν και συμμετείχαν στην επαναστατική διαδικασία.

Όταν όμως γίνεται λόγος για δημιουργία «εθνικού κράτους» πρέπει να εξετάζονται οι συγκεκριμένες κοινωνικο-οικονομικές διεργασίες, οι αποτελούμενες και τη γενεσιουργό αιτία μιας τέτοιας ιστορικής δημιουργίας, η οποία δεν είναι άλλη από τις τομές που διενεργούνταν μέσα στην φεουδαρχική κοινωνία από τις εμφανιζόμενες εμπορευματο-καπιταλιστικές σχέσεις. Είναι λοιπόν αυτές ακριβώς οι σχέσεις, που αντικειμενικά – είτε το συνειδητοποιούν είτε όχι οι άνθρωποι – αποτελούν αντικειμενική βάση, πάνω στην οποία ανορθώνεται και το αστικό εθνικό κράτος, συνενώνοντας διάσπαρτα μέρη μιας εθνολογικής οντότητας σ’ ένα ενιαίο εθνικό σύνολο.

Στην ιστοριογραφία υπάρχουν μελέτες που αντικειμενικά καταδεικνύουν την πορεία της Επανάστασης, τις κινητήριες δυνάμεις της, την πάλη και τις αντιθέσεις διάφορων ταξικών δυνάμεων. Είναι αναγκαίο όμως να γίνουν ακόμα αρκετά ώστε να εξαλειφθεί πλήρως ο κουρνιαχτός της αντιδραστικής σκόνης που καταχωνιάζει γεγονότα και παραποιεί μια σειρά άλλα για να γίνουν γνωστές όλες οι πτυχές της Επανάστασης, για να μπορεί η σύγχρονη γενεά, όπως και οι μεταγενέστερες να αντιληφθούν όλο το μεγαλείο, αλλά πολύ περισσότερο τη σημασία του 1821 για την ανέλιξη του ελληνικού κράτους.

ΟΙ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΙ ΛΟΓΟΙ

ΓΙΑ ΤΗ ΛΑΪΚΗ ΕΞΕΓΕΡΣΗ

Δεν είναι πρόθεση ούτε στόχος μέσα στα περιορισμένα πλαίσια ενός επετειακού άρθρου να πραγματοποιηθούν κάθετες τομές στην ιστορία της ελληνικής Παλιγγενεσίας, αλλά ούτε να αρθρωθεί πρωτόγνωρος λόγος για την Επανάσταση του ’21. Απλά μακριά από βαρύγδουπα και ηχηρά συνθήματα, έξω από ωραιοποιήσεις, έστω και επιγραμματικά να κωδικοποιηθεί η άλλη θεώρηση για την Ελληνική Επανάσταση, θεώρηση στηριζόμενη σε κοινωνικά φαινόμενα και νομοτέλειες εκείνης της εποχής.

Συνοψίζοντας βασικούς παράγοντες, που προετοίμασαν και επέδρασαν καταλυτικά στην λαϊκή έκρηξη του 1821 καταγράφονται:

  • Η παρακμή – αποσύνθεση της οθωμανικής φεουδαρχίας με την ενίσχυση χωριστικών, αποσχιστικών τάσεων.
  • Η ανάπτυξη του ελληνικού εμπορικού, εφοπλιστικού και αρχικού βιοτεχνικού κεφαλαίου τόσο στην ηπειρωτική και νησιώτικη Ελλάδα, όσο κύρια στις ελληνικές παροικίες της Ευρώπης.
  • Η αύξηση της  λαϊκής αγανάκτησης, το δυνάμωμα της αντίστασης μέσον της Κλεφτουριάς ως ανταπάντηση στα βάσανα, το χαράτσι, τις ταπεινώσεις, τις ασήκωτες φορολογίες και αγγαρείες, τις αυθαιρεσίες των κατά τόπου εκπροσωπούντων  την Υψηλή Πύλης.
  • Ο ελληνικός Διαφωτισμός, ο οποίος συνέβαλε στην διαμόρφωση κοινής εθνικής συνείδησης στους υπόδουλους Έλληνες..
  • Η ωρίμανση εθνικών δυνάμεων για οργάνωση και δράση, ιδιαίτερα με το διαφωτιστικό έργο δημοκρατικής πνοής του Ρήγα Φεραίου Βελεστινλή, μια διαδικασία, που ολοκλήρωσε επάξια η Φιλική Εταιρεία.

Παράλληλα επιδρούσαν ανάλογα θετικά είτε αρνητικά μια σειρά εξωγενείς παράγοντες όπως:

  • Η όξυνση του «Ανατολικού Ζητήματος» και οι συνεχείς ρωσο-τουρκικοί πόλεμοι, που υπέσκαπταν τα θεμέλια της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας.
  • Η διείσδυση ευρωπαϊκού κεφαλαίου αδυνάτιζε τις φεουδαρχικές δομές και αποσύνθετε το φεουδαρχικό νοικοκυριό, διαβρώνοντας την εξουσία του Σουλτάνου.
  • Οι ιδέες και τα μηνύματα της Μεγάλης Αστικής Γαλλικής Επανάστασης του 1789 και οι ναπολεόντειοι πόλεμοι που ακολούθησαν
  • Η δημιουργία της «Ιεράς Συμμαχίας» από τις ποιο συντηρητικές, αντιδραστικές μοναρχίες της Ευρώπη με στόχο την διατήρηση της καθεστηκυίας τάξης πραγμάτων.

Οι πραγματικές λοιπόν αιτίες και προϋποθέσεις για την έκρηξη της Επανάσταση βρίσκονται  στις κοινωνικο-οικονομικές αλλαγές, που συντελούνταν τόσο στην Ευρώπη, όσο και στον ελληνικό χώρο, οι οποίες επιδρούσαν καταλυτικά στη διαμόρφωση των εθνών στην Ήπειρο, προεξάρχοντος του ελληνικού έθνους, φορέας των οποίων ήταν η ανερχόμενη αστική τάξη, που έθετε το ιστορικό καθήκον της δημιουργίας εθνικών ανεξάρτητων κρατών.

ΟΙ ΑΙΤΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟΥΣ

ΕΜΦΥΛΙΟΥΣ ΠΟΛΕΜΟΥ

Σημαντικό πρόβλημα στην Επανάσταση του 1821 είναι οι εμφύλιοι πόλεμοι και συγκρούσεις κατά την εξέλιξη της. Η απλή υπόμνηση ότι τάχατες προήλθαν από το «προαιώνιο σαράκι της Φυλής», ή ήταν αποτέλεσμα εγωκεντρικών παθών, φατριασμών  και προσωπικών ελατηρίων δεν αρκεί να επεξηγήσει τις πραγματικές αιτίες αυτών των συγκρούσεων, που εδράζονταν στις διαφορετικές ταξικές προσεγγίσεις.

Είναι αδύνατον να κατανοηθούν σωστά οι διάφορες φάσεις της Επανάστασης, οι δυσκολίες και τα εμπόδια που συνάντησε, οι οπισθοδρομήσεις που κατά καιρούς έγιναν, ακόμα  και αυτή η τελική έκβαση της αν δεν μελετάται συστηματικά η εσωτερική διαπάλη, καλυμμένη ή ανοικτή, ανάμεσα στις διάφορες τάξεις και κοινωνικά στρώματα που συμμετείχαν σ’ αυτήν, όπως και η διαπάλη - ανταγωνισμός μεταξύ της ριζοσπαστικής μερίδας της αστικής τάξης και των συντηρητικών - αντιδραστικών τάξεων με επικεφαλής τους Κοτζαμπάσηδες.

  • Από τη μια η μεσαία αστική τάξη, στενά συνδεδεμένη με την εσωτερική αγορά ενδιαφερόταν και επιδίωκε όχι μόνο την κατάργηση του αναχρονιστικού οθωμανικού συστήματος, αλλά και την εξάλειψη όλων των προνομίων που έθεταν εμπόδιο στην παραπέρα ανάπτυξη της. Ήταν λοιπόν η τάξη που επιζητούσε ριζικές αλλαγές και αποτελούσε από τη φύση της την πιο συνεπή δύναμη της Επανάστασης.
  • Από την άλλη η εφοπλιστική εμπορική αστική τάξη, ενώ ενδιαφερόταν για την κατάργηση των οθωμανικών φεουδαρχικών δομών, εντούτοις διαπνεόταν από συντηρητισμό και δίσταζε να διακινδυνεύσει τα συμφέροντα της σε περίπτωση αποτυχίας της Επανάστασης.

Ταυτόχρονα η κυριαρχία στην Ευρώπη της «Ιερής Συμμαχίας», όπως και η ενεργή παρέμβαση του αγγλικού και γαλλικού παράγοντα συνέτειναν σε τελευταία ανάλυση στη σύμπτυξη στενής συνεργασίας μεταξύ της εφοπλιστικής και εμπορευματικής αστικής τάξης και των Κοτζαμπάσηδων ενάντια στον ριζοσπαστισμό της μεσαίας αστικής τάξης.

Κύρια δύναμη όμως και τροφοδότης της Επανάστασης ήταν η αγροτιά, ακτήμονες και μικροϊδιοκτήτες, ενώ αιχμή του δόρατος της η Κλεφτουριά και οι Καπεταναίοι της.

Η τελική έκβαση της Επανάστασης κρίθηκε από το συσχετισμό δυνάμεων μεταξύ των ριζοσπαστών και των συντηρητικών, με τους τελευταίους να υπερισχύουν. Τελικά ο τρόπος με τον οποίο παρενέβησαν οι Μεγάλες Δυνάμεις, βρίσκοντας την χρυσή τομή στους ανταγωνισμούς τους.

ΤΑ ΕΛΛΕΙΜΜΑΤΑ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ

ΚΑΙ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ

Η Επανάσταση του 1821 δεν μπόρεσε να επιλύσει μια σειρά δημοκρατικά προβλήματα που τέθηκαν ενώπιον της από την ίδια την ιστορία.

Παρατηρείται ότι:

  • Το νεοδημιουργηθέν ελληνικό ανεξάρτητο κράτος, εξαρτήθηκε πολιτικά και οικονομικά από την Αγγλία με όλες τις μετέπειτα αρνητικές επιπτώσεις.
  • Δεν λύθηκε το πρόβλημα της διανομής των εθνικών γαιών στους ακτήμονες.
  • Επιβλήθηκε, μετά την δολοφονία του Καποδίστρια ξενόφερτο μοναρχικό καθεστώς.
  • Η επικράτεια του ελληνικού κράτους περιορίσθηκε αρχικά μέσα σε ασφυκτικά πλαίσια.
  • Δημιουργήθηκε κράτος με συντηρητικές δυνάμεις στην εξουσία, με απηρχαιωμένες δομές και άκρως συντηρητικό ιδεολογικό και πολιτικό εποικοδόμημα, που έθετε φραγμούς και εμπόδια στην ανάπτυξη και πρόοδο της χώρας.

Οι βασικές αιτίες αυτών των αδυναμιών πηγάζουν από το γεγονός ότι εσωτερικά η Επανάσταση αντιπάλευε με την οικονομικά ισχυρή και πολιτικά έμπειρη τάξη των Κοτζαμπάσηδων, ενώ εξωτερικά είχε να αντιμετωπίσει τις αρχικές αντιδράσεις και μετέπειτα τις ίντριγκές της Ιερής Συμμαχίας και της Αγγλίας.

Παρ’ όλα αυτά όμως το κύριο επίτευγμα της Επανάστασης του 1821 είναι η αποτίναξη του οθωμανικού ζυγού και η δημιουργία ανεξάρτητου ελληνικού κράτους, το οποίο στάθηκε απαρχή και αφετηρία μεγάλων κοινωνικών και πολιτικών αγώνων. Ο ελληνικός λαός μέσα από την αυτοθυσία του κέρδισε την πιο βασική ίσως έπαλξη στις προσπάθειες του για οικονομική ανάπτυξη και κοινωνική πρόοδο.

Ο Ελληνικός λαός στη δύσκολη αυτή πάλη επέδειξε απαράμιλλη αυτοθυσία και με τη συμπαράσταση της τότε προοδευτικής ανθρωπότητας μέσα από το Κίνημα του Φιλελληνισμού  νίκησε. Αυτό είναι το κύριο δίδαγμα του Παλλαϊκού Ξεσηκωμού του ’21, οι γνήσιες παραδόσεις του οποίου γαλούχησαν τις μεταγενέστερες γενεές των Ελλήνων μέχρι και τις μέρες μας.

 

Περισσότερα ΝΕΑ

  • Το Sputnik-V πολύ αποτελεσματικότερο κατά της Δέλτα από τα Pfizer – Moderna
    Το Sputnik-V πολύ αποτελεσματικότερο κατά της Δέλτα από τα Pfizer – Moderna  Η αποτελεσματικότητα του ρωσικού εμβολίου Sputnik-V κατά της μετάλλαξης Δέλτα του κορωνοϊού κυμαίνεται μεταξύ 83%-94% με βάση διάφορα δεδομένα και μεθόδους καταγραφής, που σημαίνει ότι είναι κατά πολύ μεγαλύτερη της αποτελεσματικότητας των ξένων εμβολίων. Την δήλωση αυτή έκανε σήμερα ο Αλεξάντρ Γκίντσμπουργκ, διευθυντής του Εθνικού Ερευνητικού Κέντρου Επιδημιολογίας και Μικροβιολογίας Γκαμαλέι, το οποίο έχει αναπτύξει το ρωσικό εμβόλιο Sputnik-V.
  • «Σπίτι μου σπιτάκι μου…» Άπιαστο όνειρο η απόκτηση ιδιόκτητης στέγης
    «Σπίτι μου σπιτάκι μου…» Άπιαστο όνειρο η απόκτηση ιδιόκτητης στέγης H δραματικά ψηλή αύξηση στο κόστος ανέγερσης κατοικιών της τάξης του 20% σβήνει τις ελπίδες των νεαρών ζευγαριών και των χαμηλο-μεσαίων εισοδηματικά στρωμάτων της κοινωνίας, για απόκτηση ιδιόκτητης στέγης. Το ΑΚΕΛ και το ταξικό συνδικαλιστικό Κίνημα της ΠΕΟ τονίζοντας ότι η στέγη είναι κοινωνικό αγαθό καλούν την κυβέρνηση να υιοθετήσει πολιτικές στέγασης με κοινωνικό πρόσημο.
  • ΚΟΡΩΝΟΪΟΣ: To Βέλγιο κλείνει τα σύνορα του σε ταξιδιώτες από τη Βρετανία λόγω της μετάλλαξης Δέλτα
    ΚΟΡΩΝΟΪΟΣ: To Βέλγιο κλείνει τα σύνορα του σε ταξιδιώτες από τη Βρετανία λόγω της μετάλλαξης Δέλτα To Βέλγιο θα απαγορεύσει την είσοδο στο έδαφός του σε όλους τους ταξιδιώτες από τη Βρετανία που δεν είναι πολίτες της ΕΕ, σε μια προσπάθεια να περιορίσει την εξάπλωση του παραλλαγμένου στελέχους Δέλτα του κορωνοϊού.
  • O Δωδεκάλογος της Διακήρυξης του Πόρτο για τα κοινωνικά δικαιώματα
    O Δωδεκάλογος της Διακήρυξης του Πόρτο για τα κοινωνικά δικαιώματα  Διακήρυξη 12 σημείων με την οποία αποδέχονται ότι ο ευρωπαϊκός πυλώνας των κοινωνικών δικαιωμάτων αποτελεί θεμελιώδες στοιχείο της ανάκαμψης, δεσμεύονται στη διασφάλιση ίσων ευκαιριών για όλους, ότι κανείς δεν μένει πίσω, αλλά και σε δίκαιους μισθούς, καταπολέμηση της φτώχειας και τη δημιουργία θέσεων εργασίας, υιοθέτησαν οι 27 αρχηγοί κρατών και κυβερνήσεων στο Πόρτο.
  • Covid_19: Η Γερμανία προχωρεί στην αγορά 20 εκ. δόσεων του ρωσικού εμβολίου Sputnik V
    Covid_19: Η Γερμανία προχωρεί στην αγορά 20 εκ. δόσεων του ρωσικού εμβολίου Sputnik V Η Γερμανία σχεδιάζει να αγοράσει 30 εκατομμύρια δόσεις του Sputnik V, του ρωσικού εμβολίου κατά της COVID-19, το οποίο δεν έχει λάβει ακόμη την έγκριση από την ευρωπαϊκή ρυθμιστική αρχή, δήλωσε την Πέμπτη ο πρωθυπουργός του κρατιδίου της Σαξωνίας Μίχαελ Κρέτσμερ από τη Μόσχα. Ο Γερμανός υπουργός Υγείας Γενς Σπαν είχε δηλώσει νωρίτερα αυτόν τον μήνα ότι η Γερμανία διαπραγματεύεται με την Ρωσία για μια συμφωνία αγοράς εκ των προτέρων δόσεων του Sputnik V.